site logo

انواع بلاک‌چین

وبلاگ بلاک‌چین انواع بلاک‌چین
بلاک‌چین
21 شهریور 1401
زمان مطالعه ۱۳ دقیقه

بدون شک تا به حال نام بلاک‌چین را شنیده‌اید، مخصوصا موقع مطالعه در مورد رمزارز بیت‌کوین. بلاک‌چین یک فناوری است که نه تنها بیت‌کوین، بلکه تمامی رمزارز ها بر بستر آن فعالیت می‌کنند. بلاکچین از بلاک‌هایی تشکیل شده است که به صورت زنجیره‌وار به یکدیگر متصل‌اند. داخل هر یک از این بلاک‌ها اطلاعاتی موجود است. در واقع، بلاک‌چین یک تکنولوژی برای ذخیره‌ی اطلاعات است. اما چرا یک تکنولوژی ذخیره‌ی اطلاعات، اینقدر اهمیت یافته و معروف شده است؟ دلیل این موضوع این است که این تکنولوژی اطلاعات را به صورت غیرمتمرکز ذخیره می‌کند. به این معنی که نسخه‌ای از اطلاعات بین کامپیوترهای مختلف در سراسر شبکه پخش می‌شود و به همین علت، اطلاعات در اختیار یک نفر یا یک سازمان قرار ندارد. بلاک‌چین انواع مختلفی دارد که هر کدام ویژگی‌ها و کاربرد‌های منحصر به فرد خود را دارند و افراد و سازمان‌‌ها با توجه به نیازشان می‌توانند از آن‌ها استفاده کنند. در بخش اول این مقاله به بررسی انواع بلاک‌چین از لحاظ سطح دسترسی کاربران و میزان متمرکز بودن شبکه خواهیم پرداخت. در بخش دوم مقاله، بلاکچین را از لحاظ ساختار و پیکربندی مورد بررسی قرار خواهیم داد.

انواع بلاک‌چین ‌ها از نظر سطح دسترسی کاربران

بلاک‌چین‌ها از نظر سطح دسترسی کاربران به شبکه و میزان متمرکز بودن به چهار دسته تقسیم می‌شوند:

1. شبکه بلاک‌چین عمومی (Public Blockchains)

بلاک‌چین عمومی که شناخته‌شده‌ترین نوع از بلاک‌چین‌ها است، یک سیستمی برای ذخیره‌ی اطلاعات است. کاربران برای حضور و فعالیت در این شبکه نیاز به مجوز ورود ندارند. هر کس که به اینترنت دسترسی داشته باشد می‌تواند بدون محدودیت به شبکه متصل شود و به تبادل رمزارز بپردازد. از این رو به این نوع بلاک‌چین، «بلاک‌چین عمومی» گفته می‌شود. همچنین کاربران می‌توانند به صورت داوطلبانه با خرید ماینر یا با خرید سهام یک بلاک‌چین، به صورت نود در شبکه فعالیت کنند. این نودها به تمامی اطلاعات موجود در شبکه از جمله سابقه‌ی تراکنش‌ها دسترسی دارند و با استفاده از این اطلاعات در اعتبار سنجی و تایید تراکنش‌ها یا ماینینگ شرکت می‌کنند.
هر چه تعداد نود در این شبکه‌ها بیشتر باشد، شبکه‌ی بلاک‌چین بزرگ‌تر و گسترده‌تر می‌شود. بلاک‌چین‌های بزرگ بیش‌ترین امنیت را دارند و دستکاری در اطلاعات آن‌ها یا تقلب کردن، بسیار کار سختی است. رایج‌ترین کاربرد بلاک‌چین‌ های عمومی، استخراج و تبادل رمزارز ها است. علاوه بر این، از بلاک‌چین‌های عمومی برای ایجاد قرارداد‌های هوشمند و راه‌اندازی اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز می‌توان استفاده کرد. از معروف‌ترین بلاک‌چین‌های عمومی می‌توان شبکه‌ی بیت‌کوین، لایت‌کوین و اتریوم را نام برد.
این شبکه در کنار امنیت و کاربردهای خود یک سری مشکلاتی هم دارد. از جمله مهم‌ترین معایب این شبکه: سرعت پایین تراکنش‌ها به دلیل نیاز به تایید و بررسی توسط نودها و در نتیجه مقیاس‌پذیری پایین است.

2. شبکه بلاک‌چین خصوصی (Private Blockchains)

یکی‌دیگر از انواع بلاک‌چین‌ها، بلاک‌چین‌های خصوصی است که در یک شبکه‌ی بسته کار می‌کند. به این معنی که، هر کسی نمی‌تواند وارد این شبکه شود و در آن فعالیت کند. این شبکه‌‌ها معمولا در سازمان‌‌ها یا شرکت‌‌های خصوصی برای ثبت اطلاعات مورد استفاده قرار می‌گیرند و تنها تعداد محدود و مشخصی از اعضا، اجازه‌ی دسترسی به این بلاک‌چین را دارند. تمامی این مجوزها و سطح دسترسی‌ها توسط یک نفر یا یک سازمان مشخص می‌شود. در واقع، بلاک‌چین‌های خصوصی ویژگی عدم تمرکز را ندارند و به‌ صورت متمرکز توسط یک مسئول واحد اداره می‌شوند. بنابراین این شبکه‌ها با فلسفه‌ی اصلی این تکنولوژی یعنی غیرمتمرکز بودن، به ‌طور کلی مغایر هستند.
با وجود متمرکز بودن و محدود بودن، بلاک‌چین‌های خصوصی خاصیت توزیع‌شدگی را حفظ کرده‌اند و از این نظر کاربردی مشابه با بلاک‌چین‌های عمومی دارند. به این صورت که کاربران یا همان نودهایی که اجازه‌ی دسترسی و فعالیت در شبکه را دارند، باید یک نسخه‌ی کامل از تمامی اطلاعات بلاک‌چین مربوطه را داشته باشند .از این بلاک‌چین‌ها برای رای ‌گیری، مدیریت زنجیره‌ تامین، بیمه، تجارت الکترونیک، هویت دیجیتال، مالکیت دارایی و… استفاده می‌شود. از معروف‌ترین بلاک‌چین‌های خصوصی می‌توان شبکه‌‌هایی مانند مولتی‌چین(Multichain) ، کردا (Corda) و فابریک (Fabric) را نام برد.
بلاک‌چین‌های خصوصی معایبی دارند که به بررسی آن‌ها می‌پردازیم:
در این نوع بلاک‌چین، شخص یا سازمان کنترل کننده، فقط به بعضی از نودها مجوز اعتبارسنجی می‌دهد و آن‌ها اجازه‌ی تایید تراکنش‌‌ها و سایر فعالیت‌‌ها را دارند. علاوه‌بر تعیین میزان سطح دسترسی گره‌های شبکه، موارد دیگری چون استخراج بلاک‌‌ها نیز نیاز به کسب مجوز دارد. به این معنی که فقط نودهای خاصی اجازه‌ی استخراج بلاک‌ها را دارند که این امر به نوبه‌ی خود باعث متمرکز شدن شبکه می‌شود.
اما در کنار این معایب، بلاک‌چین‌های خصوصی مزایای قابل توجهی هم دارند:
سرعت تراکنش در این شبکه بسیار بالاست، زیرا نود‌های کمی در شبکه فعالیت می‌کنند و زمان کمتری طول می‌کشد تا برای تایید تراکنش‌ها در شبکه به توافق برسند، در نتیجه پردازش تراکنش‌ها سریعتر انجام می‌شود. زمانی که پردازش تراکنش در شبکه‌ای با سرعت بالایی انجام گیرد، شبکه مقیاس‌پذیرتر می‌شود. به تعداد تراکنش‌های انجام شده در هر ثانیه «مقیاس‌پذیری» می‌گویند. مقیاس پذیری بالا، یکی از مهم‌ترین مزیت‌های هر بلاک‌چینی است.

3. شبکه بلاک چین کنسرسیوم (Consortium Blockchains)

بلاک‌چین کنسرسیوم از جهاتی شبیه بلاک‌چین خصوصی است، اما تفاوت‌هایی اساسی با آن دارد که به بررسی‌شان می‌پردازیم. برخلاف بلاک‌چین خصوصی که فقط یک سازمان آن را کنترل و مدیریت می‌کند، بلاکچین‌های کنسرسیوم را بیش از یک سازمان مدیریت می‌کنند. زمانی که چند سازمان یا شرکت، قصد شراکت و همکاری با یکدیگر را دارند، می‌توانند با ایجاد یک فضای مشترک در این بستر به ‌آسانی اطلاعات را با یکدیگر به اشتراک بگذارند. بلاک‌چین‌های کنسرسیوم عموما توسط بانک‌ها، سازمان‌‌های دولتی و… مورد استفاده قرار می‌گیرند.
در بلاکچین‌های خصوصی سطح دسترسی کاربران به بلاک‌چین، توسط مسئول یک نهاد یا یک سازمان انجام می‌شود. اما در این بلاک‌چین‌ها سطح دسترسی و فعالیت کاربران در شبکه توسط چند سازمان مشخص می‌شود که باعث می‌شود این شبکه نسبت به بلاک‌چین‌های خصوصی غیرمتمرکزتر شوند. به این دلیل به بلاک‌چین کنسرسیوم، شبکه‌ی «نیمه متمرکز» می‌گویند.
از معروف‌ترین انواع بلاک‌چین‌های کنسرسیوم می‌توان Energy Web Foundation و R3 را نام برد. از مزایای این شبکه هم می‌توان به سرعت بالای تراکنش‌ها و در نتیجه به مقیاس‌پذیری بالا اشاره کرد.

4. شبکه بلاک‌چین هیبریدی (Hybrid Blockchains)

بلاک‌چین هیبریدی یا ترکیبی نوع دیگری از شبکه‌های بلاک‌چینی است. این بلاک‌چین همانطور که از نام آن مشخص است ترکیبی است از بلاک‌چین‌های عمومی و خصوصی. بلاک‌چین هیبریدی، از ویژگی‌های مثبت و مزایای هر دو بلاک‌چین عمومی و خصوصی استفاده می‌کند و سعی در به حداقل رساندن نارسایی‌های آن‌ها دارد.
این فناوری به سازمان‌ها و شرکت‌ها کمک می‌کند که در کنار یک سیستم عمومی که نیاز به مجوز برای فعالیت کاربران ندارد، یک سیستم دارای مجوز خصوصی برای فعالیت و دسترسی کاربران به شبکه ایجاد کنند. در واقع، بزرگ‌ترین مزیت بلاک‌چین هیبریدی داشتن این دو نوع سیستم در بطن خود است. ساختار بلاک‌چین هیبریدی به گونه‌ای است که هر کسی به آن دسترسی ندارد و ورود به این شبکه برای عموم آزاد نیست مگر با مجوز مسئولان آن بلاک‌چین. از این رو مسئولان این شبکه می‌توانند درباره‌ی این‌ که چه کسی در بلاک‌چین شرکت کند یا کدام تراکنش‌ها عمومی شوند، تصمیم‌‌گیری کنند. با وجود همه‌ی این موارد، این بلاک‌چین‌ها از امنیت و شفافیت بالایی برخوردار هستند. این مسئله باعث می‌شود که سازمان‌ها بتوانند به بهترین نحو ممکن با یکدیگر کار کنند. از این بلاک‌چین برای امور مالی و تجارت جهانی، بانکداری، زنجیره تامین و… استفاده می‌شود. از معروف‌ترین انواع بلاک‌چین‌های هیبریدی می‌توان Dragonchain را نام برد.

انواع بلاک‌چین‌ها از نظر ساختار

در یک تقسیم بندی دیگر، بلاکچین ها از لحاظ ساختار و معماری به دو نوع دسته بندی می شوند:

1. بلاک‌چین ها ی یکپارچه (Monolithic Blockchains)

می‌دانیم که در بلاک‌چین‌ها سه عامل اساسی از جمله سرعت، امنیت و تمرکززدایی وجود دارد. زمانی که این سه عامل در داخل یک بلاک‌چین انجام می‌گیرد، می‌گوییم که شبکه یکپارچه است. به عبارتی یک شبکه‌ی واحد مسئول رسیدگی به این سه جنبه از عملکردهای اساسی سیستم است.
اما در واقعیت، این سه مؤلفه را نمی‌توان به طور همزمان در رویکرد یکپارچه‌ای به دست آورد. یک شبکه تنها می‌تواند به دو مورد از سه ویژگی اصلی دست یابد و همیشه یکی از آن‌ها فدای دیگری می‌شود. برای مثال در بلاک‌چین بیت‌کوین، امنیت بسیار بالایی وجود دارد اما سرعت شبکه بسیار کم است؛ زیرا نود‌های زیادی در سراسر شبکه فعالیت می‌کنند و زمان زیادی نیاز است تا همه‌ی آن‌ها صحت و اعتبار تراکنش‌ها را بررسی و تایید کنند. از طرفی، برای افزایش سرعت شبکه باید از مؤلفه‌ی امنیت چشم‌پوشی کنیم. این یکی از مشکلات اساسی بلاک‌چین‌های یکپارچه است که خوشبختانه روش‌هایی برای حل آن ایجاد شده است.

2. بلاک‌چین های ماژولار (Modular Blockchains)

برای حل کردن مشکلات بلاک‌چین‌های یکپارچه و تحقق هر سه مؤلفه‌ی عملکردی از جمله امنیت، سرعت و تمرکز زدایی، نیاز به بلاک‌چین‌های ماژولار داریم. بلاک‌چین‌های ماژولار یا قطعه قطعه، همان‌طور که از نام آن‌ها مشخص است از بخش‌های مختلفی تشکیل شده‌اند. به این بخش‌ها که لایه گفته می‌شود از یکدیگر مجزا هستند و می‌توانند به طور مستقل ایجاد شوند یا بین سیستم‌های مختلف مبادله شوند. به جای تلاش بی‌فایده برای دستیابی به همه‌ی مؤلفه ها در یک شبکه‌ی واحد، یک بلاک‌چین ماژولار عملکردهای اساسی خود را در لایه‌های جداگانه انجام می‌دهد. به این معنی که هر یک از اقدامات لازم برای تامین امنیت، سرعت و تمرکز زدایی شبکه، در لایه‌های جداگانه‌ای انجام می‌شود. در نتیجه این معماری لایه لایه باعث می‌شود که تحقق هیچ یک از مؤلفه‌ها، مانع تحقق دیگری نشود و همه‌ی آنها به طور همزمان در بلاک‌چین اتفاق بیفتند.

کدام بلاک‌چین بهتر است؟

هر کدام از این بلاک‌چین‌ها خصوصیات و ویژگی‌های متفاوتی با یکدیگر دارند. هنگام مقایسه، نمی‌شود ادعا کرد که کدام بلاک‌چین نسبت به دیگری برتری دارد چون هر کدام کاربرد و اهداف خاص را دنبال می‌کنند. اما در کل، بلاکچین‌های عمومی بیشترین محبوبیت و موفقیت را داشته‌اند. بلاکچین‌های عمومی به علت بزرگ بودن و داشتن نودهای زیادی، امنیت بالایی دارند و هک کردن آن‌ها تقریبا غیر ممکن است. علاوه بر این‌، شفافیت بیشتری را هم ارائه می‌دهند چرا که تمامی نودها، سطح دسترسی یکسانی به اطلاعات ذخیره شده در شبکه دارند.

نواع بلاک‌چین ‌ها از نظر سطح دسترسی کاربران
انواع بلاک‌چین‌ها از نظر ساختار
کدام بلاک‌چین بهتر است؟
دیدگاهتان را بنویسید (0 نظر)
ایمیل
نام و نام خانوادگی
متن